Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yabwiye ibitangazamakuru The African Gazette na Radiyo Agasaro Kaburaga ko Louise Mushikiwabo atazava mu bahatanira umwanya w’Umunyamabanga Mukuru w’Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa, uzwi nka Francophonie.
Mu magambo ye, Nduhungirehe yagize ati: « Elle ne va jamais se retirer », bisobanura ngo « Ntazikura mu matora ».
Aya magambo aje nyuma y’inkuru yasohotse mu kinyamakuru Jeune Afrique, ivuga ko Perezida w’u Bufaransa Emmanuel Macron yaba yarasabye Perezida Paul Kagame gukuraho kandidatire ya Mushikiwabo mbere y’amatora ateganyijwe ku wa 16 Ugushyingo 2026, i Phnom Penh muri Cambodge.
Aya makuru aramutse yemejwe, yaba agaragaza impinduka ikomeye mu mubano w’u Bufaransa n’u Rwanda ku bijyanye n’ubuyobozi bwa Francophonie.
Mu mwaka wa 2018, u Bufaransa bwari mu bihugu byashyigikiye itorwa rya Mushikiwabo, wasimbuye Umunyakanadakazi Michaëlle Jean.
Ariko ubu ibintu byarahindutse, cyane cyane kubera intambara yo mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Kinshasa ishinja Kigali gufasha umutwe wa M23. Ibyo birego byagaragajwe no muri raporo z’impuguke z’Umuryango w’Abibumbye, ariko u Rwanda rukomeje guhakana ibirego birushinja kugira uruhare muri iyo ntambara.
U Bufaransa rero buri hagati y’impande ebyiri. Gushyigikira Mushikiwabo bishobora kurushaho kubwangisha Kinshasa, mu gihe kumurwanya bishobora guteza ibindi bibazo mu mubano wabwo na Kigali.
Congo ishyizeho igitutu
Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ni cyo gihugu kimaze kugaragaza ku mugaragaro ko kidashyigikiye kongera gutorwa kwa Louise Mushikiwabo.
Kinshasa yo ishyigikiye Juliana Amato Lumumba, wahoze ari Minisitiri muri Congo, akaba n’umukobwa wa Patrice Lumumba, umwe mu ntwari z’ubwigenge bw’icyo gihugu.
Ku wa 11 Ugushyingo, Minisitiri w’Itangazamakuru n’Itumanaho wa Congo, akaba n’Umuvugizi wa Guverinoma, Patrick Muyaya, yabwiye Radio France Internationale ko Mushikiwabo niyongera gutorwa, igihugu cye kizafata ingamba.
Muyaya yavuze ko kongera gutora Mushikiwabo byaba binyuranyije n’indangagaciro Congo ivuga ko ishyigikiye, zirimo kubaha ubusugire bw’ibihugu, demokarasi n’ubufatanye.
Yavuze ko Congo izakuramo imyanzuro yayo, ndetse hakaba hashobora no kubamo kuva mu muryango wa Francophonie.
Icyakora, nta cyemezo cya burundu cyo kuva muri uwo muryango Kinshasa iratangaza.
Congo ni kimwe mu bihugu bifite umubare munini cyane w’abavuga Igifaransa ku isi. Kuba yakwikura muri Francophonie byaba ari igihombo gikomeye kuri uwo muryango, cyane cyane ku mugabane wa Afurika.
Mushikiwabo yasubije Kinshasa
Louise Mushikiwabo na we ntiyacecetse.
Aganira n’abanyamakuru i Phnom Penh, yanenze amagambo y’abayobozi ba Congo, avuga ko igihugu gikomeye nka RDC kidakwiye gukoresha iterabwoba rya politiki kugira ngo kibone icyo cyifuza.
Yibukije ko ibihugu 53 bigira uruhare mu gufata ibyemezo muri Francophonie, kandi ko nta gihugu na kimwe gifite ububasha bwo kubuza ibindi gutora uwo bishaka.
Ni nde ushobora gutsinda?
Mushikiwabo ahanganye n’abandi bakandida batatu: Juliana Amato Lumumba wa Congo, Coumba Bâ wo muri Mauritanie, na Dacian Cioloș, wahoze ari Minisitiri w’Intebe wa Romania.
Abasesengura aya matora bavuga ko Mushikiwabo ashobora kungukirwa no kuba abamurwanya batarumvikanye ku mukandida umwe.
Ikindi ni uko amaze hafi imyaka umunani ayobora Francophonie, akaba yaragiranye umubano n’abayobozi b’ibihugu byinshi bigize uwo muryango.
U Rwanda na rwo ruvuga ko rwakoze ibiganiro n’ibihugu binyamuryango, kandi ko rufite icyizere cy’uko Mushikiwabo azatsinda.
Ariko icyo cyizere ntigisobanura ko amajwi yose yamaze kuboneka.
Francophonie isanzwe ishaka ko abayigize bumvikana ku Munyamabanga Mukuru. Iyo ubwumvikane butabonetse, hashobora kwitabazwa amatora.
Bityo, yaba u Bufaransa cyangwa Congo, nta gihugu gishobora cyonyine kubuza Mushikiwabo kongera gutorwa.
Umusozo
Nubwo Louise Mushikiwabo yatsinda, ashobora gutangira manda ya gatatu ahanganye n’ikibazo gikomeye cyo kongera guhuza ibihugu bitavuga rumwe ku buyobozi bwe.
Congo iramutse ishyize mu bikorwa ibyo ivuga byo kuva muri Francophonie, byagira ingaruka ku bumwe n’uburemere bw’uwo muryango.
Ku Rwanda, kongera gutorwa kwa Mushikiwabo byaba ari intsinzi ikomeye mu bya dipolomasi.
Ariko mbere y’amatora yo ku wa 16 Ugushyingo, haracyashoboka ibiganiro bya nyuma bishobora guhindura uko ibihugu bizatora.


